Η περιποίηση των μαλλιών και ο γενικότερος καλλωπισμός κατείχαν εξέχουσα θέση στην κοινωνική και πολιτιστική ζωή των Αρχαίων Ελλήνων. Αποτελούσαν ένδειξη ευγένειας, κομψότητας, κοινωνικής τάξης και, ενίοτε, ηρωισμού. Η κομμωτική δεν ήταν απλώς μια συνήθεια αισθητικής· αποτελούσε μια μορφή τέχνης, αλλά και τελετουργίας, με έντονη συμβολική και πρακτική διάσταση.

Η λέξη «κομώ» σήμαινε «φροντίζω», «καλλωπίζω». Η ίδια η λέξη «κόμμωση» προέρχεται από αυτόν τον ρίζα και υποδηλώνει τον καλλωπισμό του κεφαλιού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο όρος «Κομώ», ο οποίος προσδιόριζε την ιέρεια που φρόντιζε το άγαλμα της θεάς Αθηνάς στην Ακρόπολη, αποδεικνύοντας τη σύνδεση της κόμμωσης με ιερές τελετουργίες.

Κατά τα Ομηρικά έπη, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες διατηρούσαν μακριά, περιποιημένα μαλλιά. Η περιποίηση αποτελούσε σύμβολο μεγαλείου, ανδρείας και ελευθερίας. Οι ήρωες περιγράφονται συχνά με επιμελώς καλλωπισμένα μαλλιά, γεγονός που μαρτυρά τη σημασία που δινόταν στην εξωτερική εμφάνιση ως ένδειξη δύναμης και ευγένειας.

Κατά τον Χρυσό Αιώνα του Περικλή, οι Αθηναίες επιδίδονταν σε περίτεχνες κομμώσεις, με σύνθετα χτενίσματα, μπούκλες και κότσους, τα οποία στερέωναν με αριστοτεχνικά αξεσουάρ. Ορισμένες πηγές αναφέρουν ακόμη και τεχνικές μόνιμου κυματισμού, όπως μια πρώιμη μορφή περμανάντ. Στην καθημερινότητά τους, χρησιμοποιούσαν κορδέλες για να συγκρατούν τα μαλλιά ψηλά, αφήνοντας το μέτωπο ακάλυπτο.

Αντίθετα, οι άνδρες της ίδιας περιόδου είχαν εγκαταλείψει τη μακριά κόμη, υιοθετώντας κοντά κουρέματα, ενώ διατηρούσαν επιμελημένα γένια, στοιχείο που παρέμενε ένδειξη ανδρισμού και ωριμότητας.

Η μόνη περίπτωση κατά την οποία οι γυναίκες έκοβαν τα μαλλιά τους ήταν ως ένδειξη πένθους. Αντίθετα, οι δούλες διατηρούσαν κοντά μαλλιά, στοιχείο που δηλωτικά ξεχώριζε την κοινωνική τους θέση.

Την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι Μακεδόνες διατηρούσαν μακριά μαλλιά και γένια. Ωστόσο, για λόγους πρακτικότητας και στρατιωτικής αποδοτικότητας, ο ίδιος ο Μέγας Αλέξανδρος διέταξε τους στρατιώτες του να κόψουν τα μαλλιά τους, προκειμένου να μην αποτελούν λαβή στη μάχη.

Κατά την ίδια περίοδο παρατηρείται και η χρήση προσθετικών μαλλιών –η λεγόμενη «φενάκη», αντίστοιχη της σημερινής περούκας– αν και δεν ήταν ευρέως διαδεδομένη.

Η βαφή των μαλλιών ήταν διαδεδομένη τόσο για αισθητικούς όσο και για κοινωνικούς λόγους. Αν και το ξανθό χρώμα ήταν ιδιαίτερα επιθυμητό –ίσως λόγω της σύνδεσής του με τη θεϊκή εικόνα– κυριαρχούσαν το μαύρο και το κόκκινο.

Οι βαφές ήταν κυρίως φυσικές και οικολογικές. Ενδεικτικά χρησιμοποιούνταν:

• Φλούδες καρυδιού, φύλλα φασκόμηλου και βατόμουρα
• Λειχήνες σε αποσύνθεση για μαύρο χρώμα
• Καρποί μυρτιάς και βάτου, τριμμένη κουφοξυλιά, φύλλα φασκομηλιάς για ειδικές αποχρώσεις
• Η χέννα, συχνά πασπαλισμένη με χρυσό, ήταν αγαπημένη επιλογή

Δεν έχει διασωθεί επακριβώς η τεχνική του «ξανοίγματος» των μαλλιών, ωστόσο, σύμφωνα με τον Μένανδρο, προϋπόθετε έκθεση στον ήλιο μετά από χρήση ειδικής αλοιφής

Η φροντίδα του τριχωτού της κεφαλής δεν περιοριζόταν στην αισθητική. Συχνά συνδεόταν με την ιατρική επιστήμη και τις φαρμακευτικές πρακτικές:

Για την τριχόπτωση χρησιμοποιούσαν μείγμα από αλόη, κρασί και τιθύμαλλο· ή λάβδανο με σμύρνα.

Για την ενίσχυση της τριχοφυΐας, έμπλαστρα με βάση ροδοπέταλα.

Για την κάλυψη των λευκών χρησιμοποιούσαν λίπος αρκούδας ή αλοιφή από σκουλήκια.

Ενώ, για την ελαστικότητα και λάμψη: λάδι ελιάς, έλαια από μπουμπούκια δάφνης και κέδρου.

Η αποτρίχωση αντιμετωπιζόταν με τεχνικές που ενίοτε ήταν επικίνδυνες. Χρησιμοποιούνταν αλοιφές με βάση αρσενικό και μόλυβδο –ουσίες τοξικές, αλλά αποδεκτές για καλλωπιστική χρήση στην εποχή εκείνη.

Οι κομμώτριες της εποχής, γνωστές ως τριχοβάτριες, είχαν εξειδικευμένες γνώσεις στη χρήση φυτικών και ορυκτών υλικών για την παρασκευή βαφών και αλοιφών. Πολλές συνταγές τους ήταν εξαιρετικά πολύπλοκες, αλλά και επικίνδυνες, αφού περιείχαν συστατικά όπως ανθρακικό μόλυβδο (στουπέτσι) και θειούχο υδράργυρο (κιννάβαρι).

Υπήρχαν και ειδικά διαμορφωμένοι χώροι –πρωτογενείς μορφές κομμωτηρίων– στους οποίους οι άνθρωποι πήγαιναν για κόμμωση, βαφή και περιποίηση των μαλλιών τους. Αντί για πιστολάκι, χρησιμοποιούσαν εργαλεία όπως:

• Ο βοστρυχωτήρας, που ήταν εργαλείο θερμαινόμενο στη φωτιά για το κατσάρωμα.
• Ο καλαμιστήρας, που ήταν μεταλλική ή χάλκινη ράβδος για δημιουργία μπούκλας.
• Και τα ψαλίδια, αντίστοιχα με τα σημερινά σε σχήμα και χρήση.

Η κομμωτική στην Αρχαία Ελλάδα υπήρξε όχι μόνο καθημερινή πρακτική αλλά και τέχνη, στενά συνδεδεμένη με τη θρησκεία, την κοινωνία και την ιατρική. Τα περίτεχνα χτενίσματα, οι φυσικές βαφές και οι φαρμακευτικές συνταγές αποδεικνύουν το βάθος γνώσης και καλαισθησίας του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Δεν είναι τυχαίο ότι μέχρι και σήμερα, τα χτενίσματα της αρχαιότητας εμπνέουν παγκοσμίως τον χώρο της υψηλής κομμωτικής.